• EURO 4.62
  • DOLAR 3.93

Uzaydaki majör bulguda Türk imzası

ODTÜ’de bir grup fizikçi tarafından, cihandaki en yoğun cisimlerden olan SXP 1062 adlı çift yıldız sisteminde yer alan nötron yıldızının 18 dakika olan dönme periyodunda majör bir kaymanın varlığı keşfedildi.
Bilim&Teknoloji - 2 Ekim 2017 17:23 A A

ODTÜ’de bir grup fizikçi tarafından, cihandaki en yoğun cisimlerden olan SXP 1062 adlı çift yıldız sisteminde yer alan nötron yıldızının 18 dakika olan dönme periyodunda majör bir kaymanın varlığı keşfedildi. Bilim dünyasında majör coşku yaratan ve literatüre giren bu bulgu ile çift yıldızın hem periyodu hem de yıldız içindeki yoğun maddeye ait parolalar çözülmüş oldu.

ODTÜ Fizik Kısmı Öğretim Azası Prof. Dr. Altan Baykal, yaptığı söylemede, yakıtları tükenen yüksek kütleli yıldızların majör bir patlama yaptığını ve bu sırada yeni bir gök cisminin oluştuğunu anlattı.

Bu cismin, bir beyaz cüce, nötron yıldızı veya kara delik olabileceğini belirten Baykal, bu biçimde oluşan nötron yıldızlarının çok eforlu manyetik alanlarının bulunduğunu ifade etti.

Gözlemsel olarak ilk kere 1968 senesinde keşfedilen nötron yıldızlarının takribî 10 km çapında olduğunu ve 1 kmden daha ince olan kabuklarının altında süperakışkan bir akışkanın bulunduğunu dile getiren Baykal, ODTÜ’de X-ışını uyduları tarafından kollanmış arşiv bilgilerini kullanarak bir cins nötron yıldızı ile alakalı incelemeler yaptıklarını bildirdi.

Üç sene süren gözlemler neticesinde bir çift yıldız sistemindeki bir bileşen olan SXP 1062 adlı nötron yıldızının yörünge periyodunu bulduklarını belirten Baykal, “Gözlemlerimiz neticeyi bu nötron yıldızının yörünge periyodunu 656 gün olarak bulduk. Giderekme tahlillerinde 18 dakika olan kaynağın dönme periyodunda majör bir kayma gördük.” bilgisini paylaştı.

“İlk kere keşfetmiş olduk”

Daha evvel bilim literatüründe, dönme periyodunda kayma gösteren bu yıldızların tek başına nötron yıldızları oldukları bilgisinin bulunduğunu aktaran Baykal, şu bilgileri aktardı:

“Ama yaptığımız tahlillerde, çift yıldızlardaki nötron yıldızlarından birinde ilk kere İngilizce’de ‘glitch’ denilen bir kaymayı tespit etmiş olduk. Astronomide X-ışını salan çift yıldızlar, 1973’ten beri uydularla kollanıyor. Bu tarihten bu yana ilk kere ODTÜ takımı olarak bizler, çift yıldız sistemindeki bir kaynağın kendi çevresinde dönme periyodunda majör bir kayma keşfetmiş olduk. Bu kayma, laboratuvar etrafında kollanamayan yıldızın içindeki yoğun maddenin kabuğu ile tesirleşmesinden kaynaklanıyor. Bunu zelzele gibi düşünebiliriz ancak bu yıldızda olduğu gibi zaman periyodunda ani bir kayma alana geliyor.”

Dünya genelinde astronomide bilim insanlarının nötron yıldızlarına ait pek çok bulgu peşinde olduklarını vurgulayan Baykal, nötron yıldızının merkezinden gelen bu kaymanın daha evvel bilim dünyasında gizem olduğunu bildirdi.

Kaymanın yalnızca izlenen özel bir yıldıza mahsus olduğunu düşündüklerini dile getiren Baykal, “Astronomide yaptığımız bu çalışmanın ehemmiyeti, daha evvel hiçbir biçimde parolası çözülemeyen çift yıldızdaki hem periyodun hem de bu kaynağın içinde bulunan yoğun maddenin anlaşılmasından kaynaklanıyor.” dedi.

Baykal, çalışmalarında, yakıtı tükendiğinden can vermiş olan bir yıldızın içinde süperakışkan yoğun bulgusunun da bilim dünyasında özel bir yeri olduğunu vurguladı.

Altan Baykal, “Yıldız can vermiş, içindeki yakıtını harcamış ama içinde yoğun bir madde kalmış vaziyette ve bu maddenin tesiriyle dönme periyodunda bir kayma alana gelmiş. Zelzelelerden sonra da dünyanın periyodunda hafif kaymalar olduğu söylenir. Ama buradaki hadisede zelzele yok. Ancak yıldızdaki yoğun maddenin kabuğa baskı yaparak periyodunu değiştirmesi mevzubahisi.” diye konuştu.

Şu ana kadar bu yıldızların merkezinden bilgi gelmediğini ifade eden Baykal, “Bu kaymanın bu kadar majör olması, bu yoğun maddenin merkezden kabuğu etkilediğini gösteriyor. Kaymanın majör mevkide olması, yıldızın merkezindeki süperakışkandan kaynaklanıyor.” değerlendirmesini yaptı.

Beynelmilel bilim dünyasına duyuruldu

Çalışmalarının İngiltere’nin dünyaca namlı Monthly Notices of Royal Astronomical Society mecmuasında 6 Eylül’de yayımlanarak bilim dünyasına duyurulduğunu bildiren Prof. Dr. Altan Baykal, yazının yazarları arasında, kendisinin yanı gizeme bursiyerleri Dr. Şeyda Şahiner, Muhammed Miraç Serim, Danjela Çerri-Serim ve projede tahlilci olarak yer alan Başşehir Üniversitesinden Prof. Dr. Sıtkı Modern İnam’ın bulunduğunu belirtti.

Altan, “Yazımız, TÜBİTAK tarafından desteklenmiş ve MFAG 114F345 kodlu TÜBİTAK 1001 projesi kapsamında bitirilmiştir. Bu çalışma, son 25 senede Royal Astronomical Society tarafından basın söylemesi yapılan ilk Türk takımı calışmasıdır.” dedi.

Bilim&Teknoloji - 17:23 A A
BENZER HABERLER

YORUM BIRAK

YORUMLAR

Hiç yorum yapılmamış.

EN ÇOK OKUNANLAR

  • 01
    ÇUMRA İLÇE JANDARMANIN TİTİZLİĞİ İLE KISA SÜREDE ZANLILAR YAKALANDI
    Konya’nın Çumra ilçesinde yanmış otomobilde erkek cesedi bulunmasıyla ilgili 2 kişi tutuklandı. Konya’nın Çumra ilçesinde yanmış otomobilde erkek cesedi bulunmasıyla ilgili 2 kişi tutuklandı. Alibeyhüyüğü Mahallesi’nde yanmış otomobilde ceset bulunmasıyla ilgili soruşturma başlatan jandarma ekipleri, aracın Nebahat Ulukavak’a ait olduğunu belirledi. Cesedin ise kadının, bir gündür kendisinden haber alınamayan oğlu Emre Ulukavak’a (27) ait olduğu […]
  • 02
    Sağlık Bakan Yardımcısı Öğütken:
    KONYA (AA) – Sağlık Bakan Yardımcısı Ahmet Baha Öğütken, organ bağışının yetersiz olması nedeniyle her yıl yaklaşık 3 bin kişinin hayatını kaybettiğini söyledi. Ögütken, Konya Şeker Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (Torku) çalışanlarının organ bağışına vermiş olduğu katkı dolayısıyla düzenlenen ödül töreninde, Türkiye’de organ nakli çalışmalarının verimliliğini arttırmak amacıyla 2000’li yılların başlarında bakanlığın koordinasyonu ve […]
  • 03
    Konya-Antalya yolunda ulaşıma kar engeli
    İç Anadolu’yu Akdeniz’e bağlayan en kısa yol konumundaki Konya-Antalya yolunda akşam saatlerinde başlayan kar yağışı sonrası ulaşım güçlükle sağlanabildi.
  • 04
    Spor Toto Süper Lig
    Spor Toto Süper Lig’in 22.
  • 05
    Otomobil çalıp parkta çekirdek yerken yakalanan şüpheliler tutuklandı
    Durum, 22 Mayıs Pazar günü saat 21.30 sıralarında merkez Karatay ilçesi Aziziye Mahallesi Mevlana Müzesi karşı meydana geldi.